DoH ve DoT Karşılaştırması: Güvenlik ve Gizlilik Rehberi

İnternetin temel yapı taşlarından biri olan DNS, kullanıcıların sitelere erişmesini sağlayan kritik bir protokoldür. Geleneksel DNS sorguları ağ üzerinde açık bir şekilde iletilir ve bu durum hem güvenlik hem de gizlilik açısından zayıf noktalar doğurabilir. DoH (DNS Over HTTPS) ve DoT (DNS Over TLS) teknolojileri bu bilinmeyen alanı hedef alır; sorguları şifreleyerek ihlal ve dinlemeyi zorlaştırır. Bu makalede DoH DoT karşılaştırması yaparak güvenlik, gizlilik ve log yönetimi açısından doğru yaklaşımı belirlemeye çalışacağız. Pratik örnekler ve gerçek dünyadan senaryolarla konuyu somutlaştıracağız.

Özellikle sunucu kurulumu yapanlar, güvenlik ekipleri ve ağ yöneticileri için bu karşılaştırma kararlarında hangi faktörlerin etkili olduğunu netleştirmek istiyoruz. DoH ile DoT arasındaki farklar yalnızca teknik bir tartışma değildir; hangi loglama politikalarının uygulanabilir olduğundan, hangi ağ yapılarında hangi protokolün daha verimli olduğuna kadar geniş bir alanı kapsar. Bu yazı, DoH DoT karşılaştırması konusunda adım adım rehberlik sağlar ve kurumsal gereksinimlere uygun bir yol haritası sunar.

• DoH ve DoT Nedir? Temel Kavramlar ve Karşılaştırmanın Başlangıcı
• Güvenlik Açısından DoH vs DoT Karşılaştırması
• Gizlilik ve Log Yönetimi: Hangi Veriler Kayıt Ediliyor?
• Gerçek Dünya Uygulamaları ve Senaryolar
• Sunucu Kurulumu ve Performans: DoH/DoT Entegrasyonu
• Yapay Zeka ile DNS Güvenliği ve Log Analitiği
• En Iyi Uygulamalar ve Karar Verme Rehberi
• Sonuç ve Eylem Çağrısı

DoH ve DoT Nedir? Temel Kavramlar ve Karşılaştırmanın Başlangıcı

DNS sorguları, internetin adres çözümlemesini sağlayan kritik bir adımdır. Geleneksel DNS, çoğunlukla açık metin olarak iletilir ve bu da ağdaki kullanıcı davranışlarını ve sorgu içeriklerini izlemeye olanak tanır. DoH (DNS Over HTTPS) ve DoT (DNS Over TLS) bu durumu değiştirmeyi amaçlar; her iki yöntem de DNS trafiğini uçtan uca şifreleyerek güvenliği artırır. DoH, DNS sorgularını HTTPS üzerinden taşırken, DoT ise DNS trafiğini TLS ile güvenli bir kanalda iletir. Bu farklar, güvenlik ve performans açılarından farklı kullanım senaryolarını beraberinde getirir. DoH DoT karşılaştırması bağlamında en temel farklar, hangi ağ ortamlarında hangi protokolün tercih edilmesi gerektiğine dair ipuçları sunar.

İki protokol arasındaki temel amaç aynıdır: sorguların gizli kalması ve kötü niyetli müdahalelerin zorlaştırılması. Ancak uygulama biçimleri ve entegrasyon mekanizmaları değişir. DoH, uygulama katmanında HTTP/S üzerinden çalıştığı için tarayıcılar ve uygulama içi resolver’lar tarafından kolaylıkla entegre edilebilir. DoT ise daha çok ağ düzeyinde bir çözüm olarak karşımıza çıkar; kurumsal ağlar ve güvenlik duvarları ile sıkı entegrasyonlar mümkündür. Bu bölüm, DoH DoT karşılaştırması için zemin hazırlar; hangi senaryoda hangi protokolün daha avantajlı olduğunu anlamak için temel kavrayış sağlardır.

DoH nedir ve nasıl çalışır?

DoH, DNS sorgularını HTTPS protokolü üzerinden ileterek veriyi güvenli bir TLS kanalında taşıtır. Bu yaklaşım, ağ katmanında görünen trafiği anonimleştirme ihtiyacını doğrudan karşılar. Peki bu nasıl uygulanır? Örneğin bir istemci, bir DNS sorgusunu DoH uyumlu bir çözücüye HTTP(S) isteği olarak gönderir; cevaplar da yine HTTPS üzerinden döner. Buna karşılık, çoğu tarayıcı ve işletim sistemi, DoH ile entegre çözümler sunar. DoH’nin en belirgin avantajı, mevcut HTTPS altyapısının kullanılmasıyla ek güvenlik katmanı sağlamasıdır. Ancak bu durumda çoğu durumda üçüncü parti DoH çözücülerin log politikaları devreye girer ve veri merkezinde merkezi kayıtlar oluşabilir.

DoT nedir ve nasıl çalışır?

DoT, DNS sorgularını TLS ile şifreli bir kanal üzerinden taşıyan bir protokoldür. DoT’nin temel farkı, uygulama katmanında ek bir protokol katmanı gerektirmemesidir; trafiğin güvenliği çoğunlukla TLS üzerinden sağlanır. DoT, özellikle kurumsal ağlar ve güvenlik duvarı cihazları ile uyumlu bir şekilde çalışabilir. DoT kullanırken, resolver ile istemci arasındaki tüm DNS trafiği TLS ile korunur ve saldırganların sorgu içeriğini görmesi zorlaşır. Ancak bu durumda uç nokta ile resolver arasında açık iletişim, güvenlik politikalarının düzgün uygulanmasını gerektirir. DoH DoT karşılaştırması açısından DoT’nin basit ve görünmez güvenlik avantajları dikkat çekicidir; fakat bazı durumlarda tüketici tarafında entegrasyon zorlukları doğurabilir.

Güvenlik Açısından DoH vs DoT Karşılaştırması

Güvenlik tarafında her iki yaklaşım da sıradan DNS trafiğini şifreleyerek geleneksel dinlemeyi zorlaştırır. Ancak bazı farklı güvenlik etkileri vardır. DoH, çoğu durumda ağ seviyesinde saklanan metinleri gizler ve kurumsal güvenlik duvarlarının davranışını değiştirebilir. Bu, ağ güvenliği ekipleri için avantaj olabilir; çünkü kullanıcı davranışlarını ve sorgu içeriğini standart HTTP/S trafiği olarak gözden geçirme imkanı sunulabilir. Öte yandan DoT, ağ düzeyinde TLS korumasını sağlar ve bazı güvenlik duvarı çözümlerinin daha doğal bir şekilde entegrasyon yapmasını kolaylaştırabilir. Ancak hangi protokolün daha güvenli olduğu sorusu, kullanıcının hangi tehdit modelini benimsediğine ve hangi tehditlerle karşı karşıya olduğuna bağlıdır.

Uzmanlarin belirttigine göre, DoH’nin güvenlik avantajı büyük ölçüde şifreleme ile birlikte gelen görünürlüğün nasıl yönetileceğine bağlıdır. DoH, içerik görünürlüğünü azaltabilir; bu da güvenlik ekiplerinin anomali tespiti için ek araçlar kullanmasını gerektirebilir. DoT ise TLS üzerinden güvenliği sağlar; çoğu durumda daha sade bir ağ görünürlüğü sunar ve mevcut güvenlik politikalarıyla uyumlu çalışabilir. Sonuç olarak DoH DoT karşılaştırması yaparken, mevcut ağ altyapınız ve güvenlik stratejileriniz hangi yaklaşımı daha uygun kılar sorusuna odaklanmalısınız.

MITM ve DNS spoofing riskleri

Hem DoH hem de DoT, MITM (araya giren saldırı) ve DNS spoofing risklerini azaltır. Ancak risklerin tamamı ortadan kalkmaz. DoH, bazı durumlarda kötü niyetli çözücülerin hizmetlerini kullanarak kullanıcıyı yanlış yönlendirebilir; bu nedenle güvenilir DoH çözücülerinin seçimi kritik hale gelir. DoT’da ise güvenlik daha çok TLS sertifikası ve anahtar yönetimiyle ilişkilidir; yanlış yapılandırmalar, TLS kurulumu ve sertifika zincirlerinde zayıflıklar risk oluşturabilir. Her iki durumda da güncel güvenlik yamaları ve sertifika yönetimi hayati önem taşır. Bu noktada, DoH DoT karşılaştırması yaparken sadece şifrelemenin yeterli olup olmadığını değil, güvenli yönetim süreçlerinin de etkinliğini incelemek gerekir.

Gizlilik ve Log Yönetimi: Hangi Veriler Kayıt Ediliyor?

Gizlilik, DoH DoT karşılaştırması yapanların en çok tartıştığı konulardan biridir. DoH, sorgu içeriğini HTTPS taşıdığı için yerel ağlar üzerinde görülebilirliği azaltır; ancak hangi derde derman olduğuna dair belirsizlikler sürer. Özellikle büyük DNS sağlayıcılarının log politikaları, hangi verilerin toplandığı ve ne kadar süreyle saklandığı gibi konular güvenlik politikalarını doğrudan etkiler. Uretici verilerine bakildiginda, bazı DoH çözücüleri, kullanıcı davranışlarını izleyerek hizmet kalitesini artırmayı hedeflerken, bazıları kullanıcıya mahremiyet odaklı anonimleştirme stratejileri sunar. DoT tarafında ise loglama politikaları genelde daha net ve kurumsal politika gereklilikleriyle uyumlu olarak yapılandırılır; bu da iç denetimler için avantaj sağlar.

Bir kurumsal ortamda log yönetimi, hangi dataların toplandığı, nerede saklandığı ve kimlerin erişimine açık olduğuyla ilgilidir. DoH kullanıldığında, loglar DoH çözücü sağlayıcısında toplanabilir ve bu durum merkezi log yönetimi politikalarının uygulanmasını zorlaştırabilir. DoT tercihinde ise log akışları daha belirgin ve ağ içi yöneticilerin kontrolünde olur. Ancak her iki yöntemde de log saklama süreleri, veri minimizasyonu ilkesi ve erişim denetimleri gibi temel güvenlik ilkelerinin net olması gerekir. Yapilan arastirmalara gore, log yönetiminde en kritik unsur, kimlerin hangi verilere hangi süre boyunca erişebileceğini açıkça belirleyen politika ve kayıt tutma süreçleridir.

Gerçek Dünya Uygulamaları ve Senaryolar

Bir kurumsal BT ortamında DoH veya DoT tercihi, mevcut ağ mimarisine bağlı olarak değişir. Örneğin, ofis içi güvenlik duvarı ve IDS/IPS çözümlerinin hassas entegrasyonu için DoT daha uygun olabilir; çünkü ağ seviyesinde kontrol ve loglama kuralları daha öngörülebilir şekilde uygulanır. Öte yandan, dağıtık kullanıcı tabanına sahip bir kuruluğunuz varsa DoH, sunduğu uygulama içi kolay entegrasyonla hızlı adaptasyon sağlar. Tarayıcı tabanlı cihazlar ve mobil kullanıcılar için DoH, kullanıcı deneyimini kesintiye uğratmadan güvenliği artırma potansiyeli sunar. Ancak bu durumda, güvenlik ekiplerinin merkezi toplanan logların nasıl analiz edileceğini netleştirmesi gerekir.

Bir başka gerçek dünya senaryosu, hizmet sağlayıcı DNS seçiminin yönetilmesi gereken durumlar: bir yandan müşterileriniz için mahremiyeti korumak istersiniz; diğer yandan kurumsal uyumluluk ve denetim gereklilikleri nedeniyle logların güvenli bir şekilde saklanması gerekir. Bu gibi durumlarda hibrit bir yaklaşım benimsenebilir: bazı sorguları DoH ile güvenli, bazılarını ise DoT ile ağ içi kontrol altında yürütmek. Üstelik yapay zeka destekli güvenlik çözümleri ile anomali tespiti ve log analizleri otomatik hale getirilebilir — bu, DoH DoT karşılaştırması kararında önemli bir etkendir.

Sunucu Kurulumu ve Performans: DoH/DoT Entegrasyonu

Sunucu kurulumu tarafında, DoH veya DoT entegrasyonu, ağ altyapısına bağlı olarak farklı zorluklar doğurabilir. DoH, uygulama katmanında çalıştığı için mevcut DNS çözücülerinin değiştirilmesi veya ek bir DoH çözücüsünün entegrasyonu gerekebilir. Bu süreç, özellikle ölçeklenebilirlik ve dağıtık kullanıcılar için önemli bir karardır. DoT ise ağ tarafında daha sade bir entegrasyon sunabilir; yönlendirme ve TLS sertifikası yönetimi doğru yapılandırıldığında güvenli iletişim sağlar. Performans açısından her iki protokolün etkisi, ağ gecikmeleri, çözümleyici konumlandırması ve önbellek yapısına bağlıdır. DoH’nin TLS/HTTPS katmanı, bazı senaryolarda ek latency yaratabilir; ancak modern çözümler bu farkı minimize eder.

Uzmanların önerdiği yaklaşım, mevcut yoğun trafik deseninizi analiz etmek ve hangi protokolün daha düşük gecikme, daha yüksek güvenlik ve daha iyi log yönetimi sunduğunu ölçmektir. Ayrıca herhangi bir protokolün benimsenmesi sırasında, işletim sistemi düzeyindeki ağ yığınları ile uyumlu çalışması gereklidir. Sunucu kurulumunda dikkat edilmesi gereken bazı teknik konular şunlardır: sertifika yönetimi, çözücü konumlandırması (local vs. cloud-based), güvenlik duvarı politikaları ve log merkezi entegrasyonu.

Yapay Zeka ile DNS Güvenliği ve Log Analitiği

Günümüzde yapay zeka, DNS güvenliğini güçlendirmek için güçlü bir araçtır. Log analitiği, anomali tespiti ve otomatik yanıtlar için AI destekli çözümler, DoH DoT karşılaştırması kararını destekler. Örneğin, olağancı olmayan coğrafi konumdan gelen talepler veya anormal zamanlarda artan sorgu hacmi, bir güvenlik olayının habercisi olabilir. AI tabanlı çözümler, bu tür.pattern’leri hızla tanımlar, ilişkili olayları korelasyonlar ve potansiyel tehditlere karşı otomatik uyarı ve savunma önerileri sunar. Sunucu logları incelemeyi kolaylaştırırken, log veri bütünlüğünün korunması ve erişim denetimlerinin sıkı tutulması gerekir. Bu bağlamda DoH ve DoT karşılaştırması yaparken, güvenlik olaylarının nasıl tespit edildiğini ve hangi otomatik müdahale mekanizmalarının devreye gireceğini netleştirmek önemlidir.

En Iyi Uygulamalar ve Karar Verme Rehberi

Aşağıdaki adımlar, DoH DoT karşılaştırması yaparken kullanışlı bir karar destek aracıdır:

1. Mevcut ağ mimarisini haritalayın: güvenlik duvarları, IDS/IPS entegrasyonları, loglama altyapısı.
2. Güvenlik tehdit modelinizi belirleyin: iç mekanda izlenen trafik mi öncelikli, yoksa uç uç nokta güvenliği mi daha kritik?
3. Log yönetimi politikalarını netleştirin: hangi veriler kaydedilecek, saklama süresi ne olacak, erişim kimlerde olacak?
4. Entegrasyon ve uyum gereksinimlerini değerlendirin: işletim sistemi sürümleri, DNS çözücü konumlandırması, yapay zeka entegrasyonu.
5. Hybrid/hibrit bir yaklaşımı düşünün: bazı kullanıcılar için DoH, bazıları için DoT kullanımı mümkün müdür?

Pratik olarak, DoH DoT karşılaştırması yapılırken “yapılandırma sadeliği” ile “güvenlik görünürlüğü” arasındaki dengeyi kurmak gerekir. Su an için en iyi yöntem, gereksinimlere göre bir test planı oluşturup, belirli bir kullanıcı grubunda pilot uygulama yapmaktır. Ayrıca, log yönetiminde merkezi bir görünüm elde etmek için, güvenlik politikalarını netleştirmek ve denetim mekanizmalarını çalışır durumda tutmak kritik öneme sahiptir.

Sonuç ve Eylem Çağrısı

DoH DoT karşılaştırması, sadece teknik bir tercih değildir; güvenlik stratejinizi, log yönetimi politikalarınızı ve ağ altyapınızı bütünsel olarak etkiler. Hangi protokolün daha uygun olduğuna karar verirken, tehdit modeli, uyum gereksinimleri, log saklama politikaları ve performans hedefleriniz gibi faktörleri bir arada değerlendirmeniz gerekir. Unutmayın ki, güvenli bir DNS çözümü kurmak, sadece sınırları aşmakla kalmaz; aynı zamanda operasyonel verimlilik ve kullanıcı güveni üzerinde de doğrudan etkili olur.

Şimdi bir sonraki adımı atma zamanı. Kendi altyapınız için DoH DoT karşılaştırması yaparken şu soruları kendinize sorun: Hangi log politikaları ile yasal gereklilikleri karşılıyorum? Hangi performans hedeflerini tutturmalıyım? Güvenlik operasyonlarına hangi AI destekli araçları entegre etmek mantıklı? Bu yazı, karar verme sürecinizde size yol göstermesi için hazırlandı. Deneyimlerinizi ve sorularınızı bizimle paylaşın; birlikte en uygun çözümü bulalım.

Sıkça Sorulan Sorular

• DoH DoT karşılaştırması yaparken hangi durumda DoT tercih edilmelidir? Özellikle kurumsal ağlarda, ağ güvenlik duvarlarıyla sıkı entegrasyon isteniyorsa DoT, denetim ve uyumluluk gereklilikleri için genelde daha uygundur; çünkü görünürlük ve log akışları daha belirgindir.
• DNS logları nasıl yönetilir ve hangi süreyle saklanır? Log politikaları kurumdan kuruma değişir. Genelde en az yasal gereklilik kadar saklama süresi belirlenir; erişim denetimleri sıkı tutulur ve veri minimizasyonu ilkesi uygulanır.
• Sunucu kurulumu sırasında DoH ile DoT arasında neye göre karar verilir? Mevcut ağ mimarisi, loglama ihtiyaçları ve performans hedefleri kararında belirleyicidir. Hibrit bir yaklaşım da uygun olabilir; bazı kullanıcılar için DoH, bazıları için DoT.